Aşılama ve Parazit Koruması

Aşı ve parazit ilaçları, evcil hayvan bakımında "aksatılırsa geri dönüşü zor" olan az sayıdaki konudan biri. Tırnak kesmeyi bir hafta erteleyebilirsiniz, banyoyu atlayabilirsiniz; ama iç parazit ilacını üç ay geciktirmenin bedeli ağır olabilir. Aşağıda kafanızdaki soruları sırayla ele alıyoruz.

Aşıyı kendim yapabilir miyim?

Hayır. Aşı uygulaması bir veteriner hekim işidir; hem soğuk zincir hem de aşı öncesi genel muayene gerektirir. Sizin evde yapacağınız kısım şudur: takvimi kurmak, takip etmek ve hayvanı aşıya hazır hâle getirmek. Parazit ilaçlarının çoğu ise (damla, tablet, tasma) sahibi tarafından evde uygulanır. Yani evcil hayvan aşısı parazit yönetiminin yarısı gerçekten sizin elinizde.

Aşı ile parazit koruması aynı şey mi?

Değil. Aşı, virüs ve bazı bakterilere karşı bağışıklık geliştirir. Parazit ilacı ise vücuttaki veya deri üzerindeki canlıları (kurt, pire, kene, uyuz) öldürür; bağışıklık bırakmaz, bu yüzden düzenli tekrar gerekir. İkisi birbirinin yerine geçmez.

Adım adım: koruma programı nasıl kurulur?

Hayvanın yaşını ve geçmişini netleştirin. Sokaktan aldıysanız veya geçmişi bilinmiyorsa, veteriner sıfırdan bir program başlatır. Bilinmeyen bir geçmiş "aşısız kabul edilir".
Karne/kayıt defteri açın. Basit bir defter veya telefonda tek bir not yeterli. Her satırda: tarih, ürünün adı, dozu, bir sonraki uygulama tarihi. Karne olmadan hiçbir program yürümez.
Yavru döneminde iç parazitle başlayın. Yavrular genellikle ilk aşıdan önce iç parazit ilacı alır, çünkü bağırsakta yoğun parazit varsa aşı yanıtı zayıflar. Dozlar birkaç hafta arayla tekrarlanır; sıklığını veteriner belirler.
Yavru aşı serisini tamamlayın. Köpek ve kedilerde temel aşılar 6–8 haftalık dönemde başlar ve üç-dört hafta aralarla, bağışıklık oturana kadar tekrarlanır. Tek doz aşı = korunmuş hayvan değildir. Seri bitmeden sosyalleşme dışındaki riskli ortamlardan (park, pet shop zemini, başka hayvanların dışkısı) uzak durun.
Kuduz aşısını atlamayın. Birçok yerde yasal zorunluluktur, seyahat ve pansiyon kayıtlarında istenir. Yavru serisinin sonunda uygulanır, sonra düzenli aralıklarla tekrarlanır.
Dış parazit korumasını mevsime göre kurun. Pire ve kene için damla (ense derisine), tablet veya tasma seçenekleri var. Kalorifer olan evlerde pire kışın da yaşar; "yazlık önlem" mantığı çoğu evde yanlıştır.
İç parazit tekrarını takvime yazın. Erişkinlerde genellikle üç ayda bir uygulanır; çiğ et yiyen, dışarı çıkan, avlanan veya çocuklu evde yaşayan hayvanlarda sıklık artabilir. Karar veteriner önerisine göre verilir.
Yıllık kontrolü sabit bir aya oturtun. Rapel aşılar, tartı, diş ve kulak kontrolü aynı randevuda halledilir. Doğum günü veya sahiplenme ayını seçmek hatırlamayı kolaylaştırır.

Damla (spot-on) evde nasıl uygulanır?

Tüyleri ense kökünde ayırıp doğrudan deriye damlatın; tüyün üstüne dökülen ürün etki etmez.
Hayvanın diliyle ulaşamayacağı bir noktayı seçin. Büyük ırklarda ürün birkaç noktaya paylaştırılabilir.
Uygulamadan sonra 48 saat banyo yapmayın; banyo takviminizi buna göre kaydırın.
Kedi ile köpek ürünlerini asla karıştırmayın. Bazı köpek etken maddeleri kediler için zehirlidir; aynı evde yaşıyorlarsa kuruyana kadar birbirlerini yalamalarına izin verin demeyin, ayırın.

Tablet vermek zorsa ne yapmalı?

Küçük bir lokma ıslak mama, peynir ya da özel ilaç mamasının içine saklamak en pratik yöntem. Hayvan tableti ayıklıyorsa, önce boş bir lokma, sonra ilaçlı lokma, sonra yine boş bir lokma verin. Ağız içine elle vermek gerekiyorsa baş hafifçe yukarı kaldırılır, tablet dilin arkasına bırakılır ve ağız kapatılıp gırtlak hafifçe sıvazlanır. Bu tür temaslarda hayvanın rahat kalması, temel alıştırma çalışmalarıyla ilgilidir; tırnak kesme ve taşıma kabına alıştırma gibi konularda ilerlemiş bir hayvana ilaç vermek çok daha kolaydır.

Aşıdan sonra ne beklemek normal?

İlk 24–48 saat hafif uyuşukluk, iştahta küçük bir düşüş, aşı yerinde hassasiyet olabilir. Bunlar geçicidir. Yüzde şişme, kusma, ısrarlı kaşınma, nefes darlığı veya bayılma acil durumdur; hemen veterinere gidilir. Bu yüzden aşı randevusunu, sonrasında hayvanı gözleyebileceğiniz bir güne almak akıllıcadır.

Sık yapılan hatalar

Kilo tahmini yapmak. Parazit ilaçları kiloya göre dozlanır. Yavrular hızlı büyür; her uygulamadan önce tartın. Eksik doz direnç, fazla doz zehirlenme demektir.
"Evden çıkmıyor, gerek yok" demek. Pire yumurtaları ayakkabı tabanıyla, sivrisinek pencereden girer. İç mekân hayvanı da program dışı kalmaz.
Aşı serisi yarım bırakmak. İlk dozdan sonra