Acil Durum: Temel Hayat Desteği

Bir hayvan aniden yere yığıldığında, nefes almakta zorlandığında ya da kanaması durmadığında elinizde yalnızca birkaç dakika olur. O dakikalarda ne yaptığınız, veterinere ulaşana kadar geçen sürenin sonucunu değiştirir. Aşağıdaki adımlar, veteriner tedavisinin yerine geçmez; ona ulaşana kadar hayvanı hayatta tutmayı hedefler.

Önce hangi soruyu sormalıyım: "Ne oldu?" mu, "Nefes alıyor mu?" mu?

Her zaman ikincisi. Olayın nedenini araştırmak, hayvan nefes almıyorken zaman kaybıdır. Bir evcil hayvan acil durum tablosunda sıralama şudur: ortam güvenli mi, bilinç var mı, hava yolu açık mı, nefes var mı, dolaşım var mı. Bu sıra bozulursa doğru müdahaleyi yanlış zamanda yaparsınız.

Adım adım temel hayat desteği

1. Ortamı güvene alın. Trafik, elektrik kablosu, kaçmakta olan hayvan… Kendiniz yaralanırsanız kimseye faydanız kalmaz. Hayvanı gerekiyorsa battaniye ya da sert bir yüzeyle taşıyarak güvenli alana alın.
2. Bilinci kontrol edin. Adıyla seslenin, omuzdan nazikçe dürtün, ayak parmakları arasına hafif baskı uygulayın. Tepki yoksa bilinç kapalı kabul edin.
3. Kendinizi ısırıktan koruyun. Ağrıyan hayvan en sevdiği insanı bile ısırır. Bilinci açıksa gazlı bez, kravat ya da bandajla geçici ağızlık yapın. Ancak kusuyorsa, nefes darlığı varsa veya kısa burunlu bir ırksa ağızlık takmayın.
4. Hava yolunu açın. Başı ve boynu düz bir hatta getirin, dili öne çekin, ağzın içine bakın. Kemik, oyuncak, top gibi görünen bir cisim varsa parmakla değil, mümkünse pens benzeri bir aletle alın. Parmağınızla körlemesine karıştırmak cismi daha derine iter.
5. Nefesi 10 saniye izleyin. Göğüs kafesinin kalkışına bakın, burnuna elinizin tersini yaklaştırın. Nefes yoksa ağzı kapatıp burnundan üfleyin: küçük hayvanlarda hafif, büyük ırklarda göğsün kalktığını görecek kadar. Dakikada yaklaşık 10 soluk yeterlidir.
6. Kalp atışını arayın. Sol dirseğin göğse değdiği noktaya elinizi koyun ya da arka bacağın iç yüzündeki femoral atardamarı yoklayın. 10 saniyede atış hissetmiyorsanız kalp masajına geçin.
7. Göğüs kompresyonu yapın. Hayvanı sağ yanına yatırın. Orta ve büyük köpeklerde göğsün en geniş yerine iki avuç içi üst üste; kedilerde ve küçük ırklarda tek elle göğsü yandan kavrayarak sıkın. Göğüs derinliğinin üçte biri kadar bastırın, her baskıdan sonra göğsün tam olarak geri dolmasına izin verin. Hız dakikada 100–120 baskıdır.
8. 30 baskı – 2 soluk döngüsünü sürdürün. Mümkünse iki kişi dönüşümlü çalışın; yorulan el baskıyı sığlaştırır. İki dakikada bir birkaç saniye durup nefes ve nabzı kontrol edin.
9. Kanamayı bastırın. Temiz bez veya gazlı bezle doğrudan ve sürekli basınç uygulayın. Kan bezi geçtiyse bezi çıkarmayın, üstüne yenisini koyun. Turnike son çaredir ve ancak uzuv kopmalarında düşünülür.
10. Şoka karşı önlem alın. Diş etleri soluk, ayaklar soğuk, nefes hızlıysa hayvanı örtün, sırtüstü değil yan yatırın, arka gövdeyi hafifçe yükseltin. Hiçbir şey yedirip içirmeyin.
11. Haber vererek yola çıkın. Kliniği ararken durumu tek cümleyle anlatın: tür, yaş, ne olduğu, bilinç ve nefes durumu. Böylece siz varana kadar hazırlık yaparlar.

Hangi durumlar "bekleyelim görelim" demeye izin vermez?

• Nefes darlığı, mavimsi dil, açık ağızla soluyan kedi
• Beş dakikayı geçen ya da art arda gelen nöbetler
• Karnı şişmiş, öğürüp bir şey çıkaramayan büyük ırk köpek
• Durmayan kanama, idrar yapamama, doğum sırasında uzayan ıkınma
• Çikolata, kuru üzüm, ksilitol, insan ilacı, temizlik maddesi yutulması
• Yüksekten düşme, araç çarpması — dışarıdan iyi görünse bile

Sık yapılan hatalar

• Kusturmaya çalışmak. Aşındırıcı madde veya petrol türevi içildiyse kusturmak yemek borusunu ikinci kez yakar. Kusturma kararı veterinere aittir.
• İnsan ilacı vermek. Parasetamol kediler için ölümcüldür, ibuprofen köpeklerde böbrek yetmezliği yapar. Ağrı kesici asla kendi başınıza verilmez.
• Bilinci kapalı hayvana su içirmek. Su akciğere kaçar.
• Yumuşak zeminde kalp masajı. Yatak ya da kucak baskıyı yutar; sert, düz bir yüzey gerekir.
• Yaraya bakmak için sargıyı sürekli açmak. Her açış pıhtıyı bozar.
• Kırık şüphesinde uzvu düzeltmeye çalışmak. Hayvanı sert bir zemine alıp hareketsiz taşımak yeterlidir.
• Nabzı bulamayınca panikle beklemek. Nabız hissetmek deneyim ister; nefes yoksa ve tepki yoksa masaja başlamak, hiçbir şey yapmamaktan iyidir.

Evde bulunması gereken küçük çanta