Kilo Kontrol ve Diyet Planı

Kucağınızdaki kedi biraz yuvarlaklaştıysa ya da köpeğinizin kaburgalarını artık parmağınızla bulamıyorsanız, akla ilk gelen soru şu oluyor: "Gerçekten kilolu mu, yoksa ben mi fazla titiz davranıyorum?" Bu sayfa, evcil hayvan kiloluluğu diyet konusunu veteriner kontrolüne gitmeden önce evde nasıl değerlendirebileceğinizi ve nasıl bir plan kurabileceğinizi anlatıyor.

Hayvanımın fazla kilolu olduğunu nasıl anlarım?

Tartı tek başına yeterli değil, çünkü aynı ırkta bile ideal kilo aralığı geniştir. Bunun yerine elinizi kullanın:

• Kaburga testi: Elinizin sırtındaki kemikleri hissettiğiniz gibi, hafif bastırdığınızda kaburgaları sayabiliyor musunuz? Sayamıyorsanız üzerinde fazla yağ var.
• Üstten bakış: Yukarıdan bakıldığında kaburgalardan sonra belde bir daralma görülmeli. Gövde sosis gibi düz bir çizgi hâlindeyse sorun var.
• Yandan bakış: Göğüsten karına doğru yukarı çekilen bir hat olmalı. Karın aşağı sarkıyorsa fazlalık var.
• Günlük hareket: Kedinizin artık yüksek yerlere zıplamayı bırakması, köpeğinizin yürüyüşün yarısında durup oturması sinyal olabilir.

Kısırlaştırılmış hayvanlarda enerji ihtiyacı düşer ama iştah aynı kalabilir; bu yüzden ameliyat sonrası dönem en sık kilo alınan dönemdir.

Diyete başlamadan önce ne yapmalıyım?

Kilo alımı her zaman "çok yemek"ten kaynaklanmaz. Tiroid sorunları, hormonal bozukluklar, eklem ağrısına bağlı hareketsizlik veya ilaç yan etkileri de tabloyu değiştirir. Hızlı kilo alan, çok su içen, tüy dökümü artan bir hayvanda diyete başlamadan önce veteriner muayenesi şart. Ayrıca aşı ve parazit takviminiz güncel değilse, bağırsak parazitleri hem kiloyu hem iştahı yanıltıcı hâle getirebilir.

Adım adım kilo kontrol planı

1. Başlangıç kilosunu yazın. Kedi ve küçük köpekler için mutfak tartısına taşıyıcıyla birlikte koyup çıkarma yöntemi işe yarar. Tarih ve kiloyu bir deftere ya da telefona kaydedin. Ölçmediğiniz şeyi yönetemezsiniz.
2. Bir hafta boyunca hiçbir şeyi değiştirmeden kayıt tutun. Kuru mama, konserve, ödül maması, sofradan verilenler, komşunun verdiği sucuk... Hepsi listeye girsin. Çoğu kişi bu listeyi görünce şaşırır; fazla kalori genelde ana yemekte değil, aradaki küçük ikramlarda saklıdır.
3. Porsiyonu tartıyla belirleyin. "Bir kâse" ölçü değildir. Mama paketindeki tablodaki miktarı hedef kilo üzerinden okuyun, mevcut kilo üzerinden değil. Sonra bu miktarın yaklaşık %10 altından başlayın ve gramaj olarak yazın.
4. Günlük miktarı öğünlere bölün. Serbest besleme (kâse hep dolu) kilo kontrolünün en büyük düşmanı. Günde 2-3 öğün, sabit saatlerde. Beslenme saatlerini kurmakta zorlanıyorsanız gün boyu beslenme takvimi konusunu ele alan sayfa işinizi kolaylaştırır.
5. Ödülleri günlük kaloriden düşün. Eğitim yapıyorsanız ödül kaçınılmaz; o zaman ana öğünden bir miktar mamayı kenara ayırıp ödül olarak kullanın. Köpek eğitimi çalışmalarında mama tanelerini ödül olarak kullanmak hem kiloyu korur hem motivasyonu düşürmez.
6. Hareketi kademeli artırın. Kilolu bir köpeği ilk gün bir saat koşturmak eklemlere zarar verir. Mevcut yürüyüş süresini haftada %10 artırın. Kediler için oyun seansları: günde 2-3 kez, 5-10 dakika, tüy oyuncak veya lazerle. Mamayı bulmacalı kâseye koymak da hareket sayılır.
7. Su tüketimini destekleyin. Konserve mamanın nem oranı yüksektir; aynı kalorinin daha büyük hacimde verilmesi tokluk hissini artırır. Kedilerde bu yöntem hem kilo hem idrar yolu sağlığı için avantajlıdır.
8. Her 2 hafta bir tartın, ayda bir değerlendirin. Güvenli hız kedilerde haftada vücut ağırlığının yaklaşık %0,5-1'i, köpeklerde %1-2'si civarındadır. 4 haftada hiç değişim yoksa günlük miktarı %10 daha azaltın.
9. Hedefe ulaşınca planı bırakmayın. Kilo verdikten sonra porsiyonu eski hâline döndürmek, kaybedilen kiloyu hızla geri getirir. Yeni gramajı kalıcı hâle getirin, sadece küçük artışlarla dengeye oturtun.

Sık yapılan hatalar

• Ani ve sert kısıtlama: Özellikle kedilerde uzun süre az yemek ciddi karaciğer sorunlarına yol açabilir. Kedi asla açlığa bırakılmaz.
• Mamayı bir günde tamamen değiştirmek: Yeni mamaya 7-10 günde, karıştırarak geçin. Aksi hâlde ishal ve kusma kaçınılmaz.
• "Light" yazan her mamaya güvenmek: Etiketteki kalori değerine ve porsiyon tablosuna bakın; bazı diyet mamalarının kalorisi normal mamadan çok da düşük değildir.
• İnsan yemeği vermek: Bir dilim peynir küçük bir köpek için ciddi bir kalori yüküdür. Üzüm, çikolata, soğan, ksilitol gibi maddeler ise doğrudan zehirlidir.
• Ev halkının farklı davranması: Bir kişi diyet yaparken diğeri gizlice mama veriyorsa plan çöker. Günlük gramajı buzdolabına yazın.
• Yalvarma davranışına teslim olmak: Miyavlama ya da havlama arttığında porsiyonu artırmak yerine öğün sayısını artırıp aynı toplam miktarı bölün. Bu davranış artışını huzursuzluk ya da agresyonla karıştırmamak da önemli.
• Hareketi tek başına yeterli sanmak: Kilo kaybının büy